Tóm tắt: tẩy ố giày trắng chỉ hiệu quả khi biết đúng loại ố: ố do bẩn, ố do đế cao su oxy hoá hay ố do hoá chất.
Gõ tìm cách tẩy giày trắng, bạn sẽ gặp hàng loạt bài liệt kê tám hay mười mẹo, trộn lẫn thứ dùng được với thứ làm hỏng giày. Vấn đề là các bài đó đều bỏ qua câu hỏi quan trọng nhất: đôi giày của bạn đang bị loại ố nào.
Muốn biết đôi giày trắng của bạn nên tự tẩy hay gửi tiệm, trang vệ sinh giày theo từng tình trạng có chi phí tham khảo cho từng trường hợp.
Có ba loại ố hoàn toàn khác nhau. Một loại tẩy sạch dễ dàng, một loại cần quy trình riêng, và một loại không có cách nào đưa về trắng như cũ. Dùng mẹo của loại này cho loại kia là lý do nhiều người tẩy xong thấy giày vàng hơn lúc đầu.
Ba loại ố, phân biệt thế nào
Loại 1: bẩn bám trên bề mặt
Vết loang không đều, đậm nhạt theo chỗ tiếp xúc, thường ở mũi giày và rìa đế. Lấy khăn ẩm chà nhẹ thì nhạt đi thấy rõ. Đây là loại dễ nhất, xử lý ở nhà được.
Loại 2: đế cao su ố vàng do oxy hoá
Chỉ xuất hiện ở phần cao su, màu vàng đều khắp cả mảng chứ không loang, và càng ngày càng đậm dù giày không hề dính bẩn. Nguyên nhân là cao su phản ứng với oxy và ánh sáng theo thời gian. Chà kiểu gì cũng không hết, vì nó không nằm trên bề mặt mà là bản thân lớp cao su đã đổi màu. Loại này cần quy trình riêng ở tiệm.
Loại 3: ố do hoá chất
Màu vàng hoặc ngả nâu xuất hiện sau khi bạn giặt hoặc tẩy, thường ở đúng chỗ vừa xử lý, ranh giới khá rõ. Đây là hậu quả của nước tẩy quần áo, thuốc tẩy clo, hoặc xà phòng chưa xả hết rồi phơi nắng. Loại này gần như không đưa lại trắng ban đầu được, chỉ làm đồng đều bớt.
Cách thử nhanh: lấy khăn ẩm chà nhẹ chỗ ố trong ba mươi giây. Nhạt đi là loại 1. Không đổi gì mà nằm trên phần cao su là loại 2. Không đổi gì và mới xuất hiện sau lần tẩy gần nhất là loại 3.
Xử lý loại 1 tại nhà
Chỉ cần nước ấm, xà phòng trung tính pha loãng và một bàn chải lông mềm. Không cần mua thêm gì.
- Tháo dây và lót trong, giặt riêng.
- Chải khô hết bụi đất trước khi cho nước vào. Bụi khô gặp nước thành bùn và ăn sâu vào sợi vải.
- Chà đế trước, thân giày sau.
- Chà nhẹ theo vòng tròn nhỏ, dùng lực cổ tay.
- Xả thật kỹ. Lau lại nhiều lượt bằng khăn ẩm sạch cho hết xà phòng.
- Thấm khô, nhồi giấy trắng, phơi nơi thoáng gió, tránh nắng trực tiếp.
Hai bước 5 và 6 mới là chỗ quyết định. Phần lớn trường hợp “giặt xong bị ố vàng” mà chúng tôi nhận đều do xà phòng còn đọng lại hoặc phơi nắng gắt, tức là người ta tự tạo ra ố loại 3 ngay trong lúc xử lý ố loại 1.
Về đế cao su ố vàng
Trên mạng phổ biến cách bôi oxy già rồi bọc màng và phơi nắng. Cách này có cơ sở, phản ứng đó là thật và với nhựa cứng thì cho kết quả tốt.
Nhưng trên một đôi giày thì rủi ro cao hơn nhiều so với một mảnh nhựa:
- Đế giày không phải khối cao su đồng nhất, chỗ dày chỗ mỏng, nên đổi màu không đều và để lại vệt loang.
- Oxy già dính sang phần vải hoặc da bên cạnh sẽ làm bạc màu chỗ đó.
- Phơi nắng dài giờ làm keo dán đế mềm rồi co lại, đây là lúc giày bắt đầu hở đế.
Ở tiệm, phần đế được xử lý tách khỏi phần thân, che chắn các vùng không được đụng tới, và kiểm soát thời gian thay vì phơi cả buổi. Đó là khác biệt giữa làm được và làm hỏng.
Bốn mẹo phổ biến nên bỏ
Nước tẩy quần áo
Sạch ngay lập tức, và đó chính là cái bẫy. Chất tẩy clo làm oxy hoá cả sợi vải lẫn cao su, tạo ra ố loại 3. Bạn đổi một vết bẩn tẩy được lấy một vết vàng không tẩy được.
Kem đánh răng
Có hạt mài nên xoá được vết xước nhỏ trên đế cao su. Nhưng dùng trên vải thì làm xù sợi, và chỗ xù đó bắt bụi nhanh hơn phần còn lại nên sau này lúc nào cũng trông bẩn hơn xung quanh.
Baking soda trộn giấm
Hai chất này trung hoà lẫn nhau. Bọt sủi lên trông có vẻ đang hoạt động, nhưng sau phản ứng thì phần lớn tính tẩy của cả hai đã mất. Nếu muốn dùng baking soda thì dùng riêng, pha với nước thành hỗn hợp sệt, và chỉ cho phần đế.
Máy giặt
Lồng giặt quay làm đường keo dán đế chịu lực xoắn liên tục. Nhiều đôi ra khỏi máy trông vẫn nguyên, nhưng keo đã yếu và vài tuần sau thì hở đế. Máy giặt cũng làm bung chỉ ở mũi và gãy form thân giày.
Giữ giày trắng lâu hơn
- Lau nhanh bằng khăn ẩm sau mỗi lần đi, đừng đợi bẩn dày rồi mới tổng vệ sinh.
- Xịt phủ chống thấm cho giày vải, xịt lại sau mỗi vài lần vệ sinh.
- Cất nơi thoáng, tránh ánh sáng chiếu trực tiếp lâu ngày, vì đó là thứ đẩy nhanh quá trình ố vàng đế.
- Đừng cất giày còn ẩm vào hộp kín.
Khi nào nên mang ra tiệm
- Đế cao su ố vàng đều cả mảng. Đây là loại 2, cần quy trình riêng cho phần đế.
- Đã lỡ dùng nước tẩy và giày ngả vàng. Mang tới sớm còn làm đồng đều được, để lâu càng khó.
- Ố ăn sâu trên vải sáng màu sau nhiều lần tự xử lý không hết.
- Giày có phần da hoặc da lộn xen kẽ với vải. Hai chất liệu cần hai cách, làm chung một kiểu là hỏng một bên.
Xem bảng giá vệ sinh giày để biết chi phí từng hạng mục, hoặc xem ảnh trước và sau của những đôi đã làm. Còn nếu chỉ là vết bẩn thường ngày, bài cách vệ sinh giày tại nhà đủ để bạn tự xử lý.
Không chắc mình đang gặp loại ố nào, chụp một tấm rồi đặt lịch, chúng tôi nhìn ảnh là biết và nói thẳng có xử lý được hay không trước khi bạn mang đồ tới.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy ố có làm giày trắng như mới không?
Thường là không hoàn toàn. Ố do bẩn bám thì đi gần hết, còn ố do cao su oxy hóa hoặc keo ngả màu chỉ sáng lại được một mức. Thợ nói trước để bạn khỏi kỳ vọng sai.
Kem đánh răng hay baking soda có tẩy được ố vàng không?
Chỉ sạch được bụi bẩn bám trên bề mặt. Phần cao su đã oxy hóa nằm trong lòng vật liệu nên chà mạnh cũng không ra, mà còn làm xước mặt đế.
Vì sao giày trắng giặt xong lại bị ố?
Ba nguyên nhân hay gặp: xà phòng còn đọng trong sợi, phơi nắng gắt, và cất khi giày chưa khô hẳn. Cả ba đều làm vết ố hiện lên sau vài ngày.
Tẩy ố ở tiệm giá bao nhiêu?
Hạng mục Tẩy ố vàng đế 150.000đ, đã gồm vệ sinh toàn bộ đôi. Xem vệ sinh giày.