Tóm tắt: giày bị mốc nhẹ thường cứu được ở nhà nếu xử lý đúng chất liệu; mốc ăn sâu vào da lộn hay lót giày thì nên gửi tiệm.
Giày để trong tủ qua một mùa mưa, lấy ra thấy lấm tấm đốm trắng hoặc xanh, mùi ngai ngái. Đó là mốc. Tin tốt là phần lớn trường hợp cứu được. Tin xấu là càng để lâu, cơ hội càng ít đi, và vài cách xử lý phổ biến trên mạng lại làm hỏng giày nhanh hơn cả mốc.
Bài này giúp bạn biết đôi của mình đang ở mức nào, tự xử lý được tới đâu, và lúc nào nên mang ra tiệm. Nếu bạn muốn xem tổng quan mọi tình trạng giày mà chúng tôi xử lý, xem trang dịch vụ vệ sinh giày.
Vì sao giày bị mốc
Mốc cần ba thứ: độ ẩm, bóng tối và thứ để ăn. Giày có đủ cả ba. Mồ hôi và bụi bẩn bám trong lót là thức ăn, hộp đựng kín là bóng tối, còn không khí Sài Gòn mùa mưa lúc nào cũng ẩm.
Ba tình huống hay gặp nhất:
- Cất giày khi chưa khô hẳn sau khi đi mưa hoặc vừa giặt.
- Để trong hộp giấy hoặc túi nilon suốt nhiều tháng không mở.
- Tủ giày kê sát tường hoặc đặt trong phòng tắm, nơi ẩm quanh năm.
Đôi của bạn đang ở mức nào
Trước khi làm gì, nhìn kỹ để biết mình đang đối mặt với loại nào. Cách xử lý khác nhau hoàn toàn.
| Mức độ | Dấu hiệu | Khả năng cứu |
|---|---|---|
| Mốc mặt | Lớp phấn trắng, lau là mất, bề mặt bên dưới vẫn nguyên màu | Rất cao, tự xử lý được |
| Mốc bám | Đốm xanh, xám hoặc đen, lau chỉ nhạt đi, vẫn còn vết | Cao nếu làm đúng cách |
| Mốc ăn sâu | Vết đen loang vào sợi vải hoặc thớ da, da cứng lại, có chỗ bong | Có giới hạn, thường còn để lại vết |
Nói thẳng để bạn khỏi kỳ vọng sai: với mốc ăn sâu, mục tiêu là diệt sạch mốc và làm mờ vết, không phải xoá hoàn toàn. Sợi vải và thớ da đã bị nhuộm màu từ bên trong.
Tự xử lý mốc nhẹ tại nhà
Nếu đôi của bạn ở mức mốc mặt hoặc mốc bám nhẹ, làm theo thứ tự sau:
- Mang giày ra ngoài trời trước khi chải. Chải trong phòng làm bào tử mốc bay khắp nơi và bám sang đồ khác. Nên đeo khẩu trang.
- Chải khô lớp mốc mặt bằng bàn chải lông mềm.
- Lau bằng dung dịch giấm trắng pha nước theo tỉ lệ một một, dùng khăn vắt thật ráo. Giấm diệt được bào tử mà không ăn da như thuốc tẩy.
- Để khô ở chỗ thoáng gió, trong bóng râm. Không phơi nắng gắt, không sấy.
- Rút lót giày ra phơi riêng, vì lót thường là nơi mốc nặng nhất.
Luôn thử dung dịch ở một góc khuất trước, nhất là với da màu và giày sáng màu.
Xử lý theo từng chất liệu
Giày vải, canvas
Chịu được nước nên dễ xử lý nhất. Sau khi lau giấm, có thể giặt nhẹ với xà phòng trung tính. Nếu còn vết đốm đen, đó là mốc đã nhuộm vào sợi, phần này cần quy trình tẩy riêng.
Giày da trơn
Không ngâm nước. Lau giấm pha loãng, để khô rồi bắt buộc dưỡng da lại, vì giấm và quá trình làm sạch lấy đi một phần dầu tự nhiên của da. Bỏ bước dưỡng, da sẽ khô và nứt sau vài tuần.
Da lộn và nubuck
Đây là chất liệu khó nhất. Bề mặt nhung hút ẩm, và nước làm sợi bết lại vĩnh viễn. Chỉ chải khô bằng bàn chải chuyên cho da lộn và dùng khăn ẩm rất nhẹ tay. Nếu mốc đã loang thành mảng, đừng cố tự làm, khả năng cao bạn sẽ để lại vết loang nước còn khó xử lý hơn mốc. Xem thêm bài bảo quản giày da lộn.
Đế cao su và đế PU
Đế cao su lau xà phòng với bàn chải là sạch. Đế PU thì cẩn thận hơn: mốc lâu ngày có thể làm lớp PU bở ra. Nếu ấn vào thấy mềm, xốp hoặc có vết nứt nhỏ, vấn đề không còn là vệ sinh mà là đế đã hỏng.
Những cách nên tránh
- Nước tẩy quần áo. Diệt được mốc nhưng làm ố vàng vải, bạc màu da và giòn keo. Tạo ra một vết hỏng mới không phục hồi được.
- Phơi nắng gắt cho nhanh khô. Da co và nứt, keo đế yếu đi.
- Sấy bằng máy sấy tóc hoặc để cạnh bếp. Cùng lý do trên, còn tệ hơn.
- Xịt nước hoa hay khử mùi lên cho át mùi. Mùi hết tạm thời, mốc vẫn sống bên dưới và quay lại.
Khi nào nên mang ra tiệm
Nên gửi tiệm nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:
- Giày da lộn, nubuck bị mốc thành mảng.
- Đã lau giấm mà vẫn còn đốm đen.
- Giày hàng hiệu hoặc đôi bạn quý, không muốn thử sai.
- Mốc cả trong lót và đệm, mùi không hết dù đã phơi nhiều ngày.
Ở Foxpro, mốc nhẹ đến vừa nằm trong gói vệ sinh chuyên sâu 150.000đ: diệt mốc, làm sạch, dưỡng da và định hình form. Riêng giày da lộn mốc nặng cần quy trình riêng là phục hồi giày da lộn mốc, 500.000đ đến 750.000đ tuỳ mức độ, gồm diệt nấm, chải dựng sợi và phục hồi bề mặt nhung. Giá cuối cùng chúng tôi báo sau khi xem giày, bạn đồng ý rồi mới làm.
Giữ giày không bị mốc lại
- Chỉ cất giày khi đã khô hoàn toàn, kể cả lót bên trong.
- Bỏ gói hút ẩm vào hộp, thay mới mỗi vài tháng.
- Thỉnh thoảng mở hộp cho giày thoáng khí, nhất là mùa mưa.
- Đi đôi nào thì lau đôi đó trước khi cất, đừng để bụi bẩn tích lại làm thức ăn cho mốc.
Đôi của bạn mốc nặng, hoặc là giày da lộn?
Chụp hai tấm: một tấm toàn bộ đôi giày, một tấm cận chỗ mốc, rồi gửi kèm khi đặt lịch. Kỹ thuật viên xem và báo trước cứu được tới đâu, giá bao nhiêu. Không đáng làm, chúng tôi nói luôn.
Câu hỏi thường gặp
Mốc có quay lại sau khi xử lý không?
Có, nếu chỗ cất vẫn ẩm và kín. Sau khi làm sạch, để giày khô hẳn, cất nơi thoáng, có gói hút ẩm và thỉnh thoảng mang ra phơi gió.
Mốc trên da lộn có cứu được không?
Mốc mặt thì được. Mốc đã ăn sâu vào sợi nhung thì cần phục hồi bề mặt, hạng mục phục hồi giày da lộn mốc 500.000đ – 750.000đ, và vẫn có thể còn vết mờ.
Xử lý mốc ở tiệm giá bao nhiêu?
Mốc nhẹ tính theo vệ sinh chuyên sâu 150.000đ. Mốc nặng trên da lộn tính theo hạng mục phục hồi riêng. Xem bảng giá sửa chữa giày.
Có giặt nước nóng để diệt mốc được không?
Không nên. Nước nóng làm bở keo đế và co lớp lót, trong khi bào tử mốc vẫn còn trong lớp đệm. Phải dùng dung dịch phù hợp theo chất liệu rồi sấy khô hẳn.